Thăm nhà Bác ở Huế
Huế là nơi Bác Hồ sống 10 năm tuổi thơ của mình từ 1895-1901 và 1905-1909, nghĩa là hơn một nửa thời niên thiếu từ khi rời bến cảng Nhà Rồng đi tìm đường cứu nước (năm 1911). Những ngày tháng sáu, chúng tôi về Huế thăm những ngôi nhà tuổi thơ Người lớn lên bên mẹ cha, anh trai...
Tọa lạc trong Thành Nội - Huế, ngôi nhà 112 Mai Thúc Loan với hàng dâm bụt và ngôi nhà rường ba gian mái ngói đặc trưng của Huế. Cách đây hơn một thế kỷ, từ năm 1895 đến 1905, đây là nơi gia đình Bác thuê trọ, những năm cụ Nguyễn Sinh Sắc (thân sinh Bác Hồ) vào kinh đô Huế dự các kỳ thi Hội.
Nhà thơ Thanh Tịnh, một người con của Huế đã viết về ngôi nhà này như sau: Ngoài những vật dụng đơn sơ thời cơ hàn, gia tài lớn nhất trong ngôi nhà là chiếc khung cửi dệt vải của bà Hoàng Thị Loan (thân mẫu của Bác). Từ năm 1895, ngoài khoản học bổng ít ỏi (gồm 2 quan tiền, 2 phương gạo mỗi tháng do Trường Quốc Tử Giám cấp cho cụ Nguyễn Sinh Sắc), mọi lo toan đều dồn lên vai bà Loan.
Năm 1900, cũng chính trong ngôi nhà này, khi cụ Sắc làm thư ký tại Thanh Hóa, bà Loan đã qua đời trong cảnh cơ hàn, để lại cho cậu bé Nguyễn Sinh Cung lúc ấy mới 11 tuổi người em Nguyễn Sinh Xin mới chào đời, chẳng bao lâu em Xin cũng mất. Kỷ niệm những năm tháng tuổi thơ của Người ở Huế là ngôi nhà đầu tiên Người đã ở, là nỗi đau mất mẹ, là tiếng khóc của em thơ khát sữa… đã khắc đậm trong tâm hồn Người cho đến tận trước lúc đi xa. Trong tim Người, Huế không chỉ là một phần miền Nam yêu quý mà còn là quê hương, là tuổi thơ của mình.
Ở ngôi nhà đầu tiên ghi nhớ này, những năm tháng tuổi thơ cơ cực, những trải nghiệm đau buồn đã giúp Người thấm thía hơn thân phận của người dân mất nước, và vượt qua những kỷ niệm buồn đau là hình ảnh người mẹ hiền hết mình thương yêu chồng con, người cha mẫu mực, nghiêm khắc nhưng đầy nhân nghĩa. Những năm tháng ấy, Nguyễn Sinh Cung càng thấm thía tình thương, sự đùm bọc, giúp đỡ của bà con lao động nghèo xứ Huế: "Nhiễu điều phủ lấy giá gương/ Người trong một nước phải thương nhau cùng".
Nghĩa tình sâu nặng đó chính là những giá trị đích thực để hình thành nên nhân cách, đạo đức, chủ nghĩa nhân đạo và nhân văn Hồ Chí Minh - Người suốt đời phấn đấu hi sinh vì lý tưởng độc lập, tự do của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân.
Trải trăm năm biến động cho đến hôm nay, ngôi nhà 112 Mai Thúc Loan - Huế trở thành di tích lịch sử quý giá về thời niên thiếu Bác Hồ vẫn còn trên nền đất cũ. Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên - Huế đã đầu tư kinh phí phục chế lại ngôi nhà, khuôn viên vườn, phục chế toàn bộ nội thất xưa kia từ chiếc giá sách của ông đồ Sắc, chiếc xa quay, khung cửi, cánh võng, nón lá, yếm, khăn, đôi quang gánh của bà Hoàng Thị Loan, cho đến chiếc đĩa đèn dầu, nồi niêu, bát, đĩa.
Trong ngôi nhà hiện nay có một khung dệt, một xa sợi được tái tạo bước đầu theo đúng khung dệt và xa sợi ở nhà Bác tại Kim Liên. Đồng thời các tranh ảnh, những câu chuyện có liên quan đến thời niên thiếu của Bác Hồ ở Huế làm cho di tích thêm sống động.
Ngôi nhà tuổi thơ Bác ở 112 Mai Thúc Loan thực sự làm xúc động mạnh mẽ chúng tôi và du khách. Xin kính cẩn thắp 5 nén nhang lên bàn thờ, nhớ ơn những người sinh thành, ruột thịt cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
Cách thành phố chừng 7km là Nhà lưu niệm Bác Hồ ở làng Dương Nỗ, nơi những năm 1898, Bác sống cùng cha và anh trai lúc cụ Nguyễn Sinh Sắc về dạy học ở đây. Ngôi nhà mái tranh ba gian 2 chái, vách ghép ván, làm lớp học và làm chỗ ở cho ông và hai con. Đồ đạc trong nhà được bài trí đẹp mắt, tiện lợi, mang dáng dấp ngôi nhà của một ông đồ Nho xứ Nghệ. Trải qua nhiều lần tu bổ, ngôi nhà vẫn giữ được hình dáng và đặc trưng kiến trúc vốn có.
Ở Huế, còn nhiều di tích khác ghi dấu ấn sâu đậm và xúc động gắn với thời niên thiếu của Bác như: Tòa Khâm sứ Trung kỳ (nay là Trường Đại học Sư phạm Huế), nơi Nguyễn Tất Thành từng tham gia phong trào chống sưu thuế năm 1908; Trường Tiểu học Pháp - Việt Đông Ba, nơi Người từng học những năm 1906-1908;… Trường Quốc Học - Huế, ngôi trường Người từng học, trong kỳ thi Primaire 1908, Bác Hồ là một trong những học sinh giỏi nhất của Trường Tiểu học Pháp - Việt Đông Ba thi vượt cấp vào lớp Đệ nhị tại Trường Quốc Học.
Ngôi trường là nhân chứng những tháng năm miệt mài học tập và hoạt động sôi nổi của cậu học trò Nguyễn Tất Thành trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX. Tại ngôi trường này, những phong trào yêu nước của các sĩ phu nổ ra rầm rộ, mạnh mẽ mang những luồng tư tưởng mới, như: phong trào yêu nước của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Lương Văn Can,… đã tác động vào tư tưởng Nguyễn Tất Thành, góp phần hun đúc nhiệt huyết cách mạng của Người, thôi thúc Người tham gia phong trào chống sưu thuế ở Trung Kỳ.
Sau sự kiện đó (tháng 4/1908) không lâu, Nguyễn Tất Thành đã tạm biệt Huế, vào Nam và bí mật ra đi tìm đường cứu nước.
Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên - Huế tọa lạc trên đường Lê Lợi, bên dòng sông Hương trong xanh, cũng là nơi trưng bày sinh động khoảng thời gian Người sống, học tập, tham gia phong trào tranh đấu những năm đầu thế kỷ XX.
Trong quyển sổ ghi cảm tưởng của Bảo tàng, chúng tôi đọc được rất nhiều tấm lòng chân thành của những người dân mọi miền với Bác Hồ kính yêu.
Nguyễn Thị Ái Phi, sinh viên lớp K30Q1 Trường Cao đẳng Kinh tế Kế hoạch Đà Nẵng viết: "... Về đây, con hiểu thêm nhiều về cuộc đời hoạt động của Người, và chúng con, những thanh niên, sinh viên dâng lên Bác tấm lòng thành kính của những người con miền Nam chưa một lần ra Thủ đô vào Lăng viếng Bác hay về làng Sen thăm Người... Chúng con nguyện hứa sẽ cố gắng học tập, luyện rèn thật giỏi, kế tục con đường của Bác và các chú, các bác để lại"