Thành nhà Hồ, những giá trị độc nhất vô nhị

Giữa vùng bình địa rộng lớn, Thành nhà Hồ nổi bật uy nghiêm bởi những phiến đá khổng lồ mang màu thời gian sừng sững giữa mây trời, như một chứng tích về những giá trị kiến trúc, lịch sử có một không hai đã tồn tại hơn 600 năm trước nhiều biến cố lịch sử. Từ lâu, di tích này đã trở thành niềm tự hào không chỉ của người dân xứ Thanh, mà còn là của chung mỗi người con đất Việt. Bởi thế, sau hành trình 6 năm khai quật, xây dựng hồ sơ, minh chứng những giá trị của quá khứ, việc Thành nhà Hồ mang giá trị nhân loại thực sự là tin vui với mọi người.

Ông Ngô Hoài Chung, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa - Bộ VH, TT&DL, nguyên Giám đốc Sở VH,TT&DL Thanh Hóa, là người đã song hành cùng quá trình làm hồ sơ đề nghị công nhận Thành nhà Hồ là Di sản thế giới, bày tỏ: Người dân Thanh Hóa rất tự hào vì di tích này mang nhiều giá trị lịch sử quan trọng: Đây là tòa thành duy nhất của Việt Nam xây bằng đá và giữ kỷ lục là công trình được người Việt Nam thiết kế xây dựng nhanh nhất khi hoàn thành chỉ trong vòng 3 tháng (từ tháng 1/1397 đến tháng 3/1397). Di tích là bằng chứng về sự giao thoa văn hóa Việt Nam - Trung Quốc, giao thoa văn hóa Đông - Tây, cũng là bằng chứng về trình độ xây dựng độc đáo của cha ông ta từ hơn 6 thế kỷ trước và xây dựng được một cảnh quan có giá trị phong thủy đặc biệt với sông, núi bao quanh. Di sản này còn gắn với một triều đại ngắn ngủi nhưng đặc biệt trong lịch sử dân tộc.

Điều quan trọng nữa là Thành nhà Hồ gắn với tên tuổi nhà cải cách và canh tân hàng đầu của Việt Nam trong thế kỷ 15 với việc mở mang trường học, đề cao chữ nôm, phát hành giấy bạc.

Trong tuyên bố giá trị nổi bật toàn cầu, Thành nhà Hồ là một công trình có kiến trúc kiểu kinh thành phương Đông, vừa là trung tâm quyền lực, vừa là một pháo đài quân sự. "Thành nhà Hồ" được xây dựng hoàn hảo như là biểu tượng của vương quyền kết hợp với thần quyền, thể hiện sự gắn kết tài tình giữa công trình kiến trúc với cảnh quan văn hóa và thiên nhiên.

Thành nhà Hồ vừa được công nhận là Di sản văn hóa thế giới.

Di sản là một công trình kỳ vĩ bởi kỹ thuật và nghệ thuật xây dựng đá lớn và sự kết hợp các truyền thống xây dựng độc đáo có một không hai ở Việt Nam, khu vực Đông Á và Đông Nam Á trong thời kỳ cuối thế kỷ XIV đầu thế kỷ XV. Nhờ kỹ thuật xây dựng độc đáo, sử dụng các vật liệu bền vững, đặc biệt là các khối đá lớn hầu như còn nguyên vẹn. Đây là một trong số ít các di tích kinh thành chưa chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa, còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn cả trên mặt đất và trong lòng đất.

Thành nhà Hồ từng là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội của nước ta vào cuối triều Trần và kinh đô của nước Đại Ngu trong 7 năm (1400-1407) với tên gọi chính thức là Tây Đô (để phân biệt với Thăng Long - Đông Đô). Dù chỉ tồn tại trong thời gian 7 năm dưới triều nhà Hồ, nhưng đây là một công trình kiến trúc độc đáo của nước ta, một di sản quý báu, một biểu tượng kiệt xuất của những công trình thành cổ. Thành nhà Hồ được tạo bởi những tảng đá xanh đẽo vuông vức, công phu, có tấm dài tới 5,1m; rộng 1,59m; cao 1,3m.

Kiến trúc của Thành rất khoa học, với các phiến đá xếp đan xen theo hình múi cam để tránh động đất, không cần chất kết dính mà vẫn đảm bảo độ bền vững. Hai mặt Nam và Bắc dài hơn 900m, Đông và Tây dài hơn 700m và tường thành bao quanh, độ cao trung bình từ 7- 8m. Chiều cao cổng Thành là 10m, được xây dựng 4 cửa (Đông, Tây, Nam, Bắc), mỗi cửa có 2- 3 vòm, xung quanh Thành có đường sông bao quanh để bảo vệ. Theo sử sách ghi lại thì trong Thành có điện Hoàng Nguyên, cung Diên thọ, Đông cung, núi Thọ kỳ, Dục tượng... rất nguy nga, tráng lệ chẳng khác gì kinh đô Thăng Long.

Để phát huy các giá trị của Thành nhà Hồ khi đã trở thành Di sản thế giới, ông Nguyễn Văn Cường, Phòng Di tích, Cục Di sản văn hóa - Bộ VH, TT&DL, cho biết: Hiện Thành nhà Hồ đã và đang được từng bước trùng tu, tôn tạo, nhằm trước hết khôi phục và gìn giữ một công trình kiến trúc độc đáo đã có trên 600 năm và là điểm đến hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước.

Tới đây, để đáp ứng yêu cầu của một di sản văn hóa thế giới, Cục Di sản sẽ tiến hành xây dựng qui hoạch tổng thể cho Thành nhà Hồ với các kế hoạch quản lý, bảo tồn rõ ràng, chi tiết cùng Qui chế bảo tồn để phát huy giá trị di sản xứng với tầm vóc.