Tràng An hay Trường Yên trong hai câu ca dao cổ?

17:12 08/08/2008
Tôi thấy thú vị khi đọc bài Thêm một cách hiểu hai câu ca dao về Hà Nội của tác giả Hồng Thái in trên Báo CAND. Bài báo đưa ra một giả thuyết và luận giải để minh chứng cho giả thuyết đó của mình. Hai câu ca dao cổ về Hà Nội trở nên đa nghĩa hơn và có hoàn cảnh khác hơn với cách hiểu thông thường.

>> Thêm một cách hiểu hai câu ca dao về Hà Nội

Tác giả viết bài này đã đặt vấn đề khác đi về xuất xứ của hai câu ca dao cổ mà lâu nay ai cũng bảo là của Hà Nội và nói về người Hà Nội:

Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An

Theo tác giả thì giả thuyết cho rằng: Khi Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long dẫn theo cả triều đình và một bộ phận dân cư tinh tuý nhất từ Hoa Lư chạm vào đất Đại La, ngay từ đầu đã gặp sự quan sát, so sánh, đánh giá của cư dân Thăng Long.

Rất có thể người dân Đại La khi nhìn vào phong thái của người Hoa Lư mới đặt chân đến đã đưa ra những bình phẩm hoặc chê bai nhẹ nhàng như không "hào hoa", không "thanh lịch" chẳng hạn. Vì thế mà rất có thể người Hoa Lư đã phản ứng lại bằng câu: Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An. Tràng An ở đây hiểu theo từ đồng nghĩa là Trường Yên.

Xưa nay đô chủ bao giờ cũng là nơi tụ hội của những tinh hoa, hào kiệt. Các bậc trị vì từ muôn đời nay bao giờ cũng mong muốn hai chữ bình yên làm nguồn hưng thịnh đầu tiên cho cơ nghiệp của mình. Tôi nghĩ người từ Hoa Lư theo vua ra Đại La lúc ấy khi đô cũ đã đổi tên thì cái tên ấy nghiễm nhiên thành tên gọi miền gốc gác của họ khi họ đặt bước chân đầu tiên lên phố phường mới.

Cũng rất có thể trong con mắt của người Đại La lúc ấy khi nhìn người Trường Yên ra với nhãn quan một vùng phố thị có thâm niên để nhìn nhận, cân đo người vừa xứ núi mới về chăng? Điều này cũng rất có thể. Trường Yên là đô cũ của ba triều vua thật nhưng bề dày của đô thị đâu bằng được Đại La nơi có phẩm chất phố cách đó hàng bao nhiêu năm. Đây là cách suy ra theo tâm lý đời thường dễ hiểu tuy không có văn tự để soi chiếu.

Nếu giả thuyết này có lý thì đây là cách người Trường Yên đã  tự hào rằng mình từng là thần dân nơi đô chủ của ba triều vua ở Trường Yên, cũng hoa nhài như thể hoa nhài và thanh lịch như thể người thanh lịch.

Một sự đối lý, đối tình nhã nhặn và có phần đáo để. Và hai câu ca dao kia có thể là của người Trường Yên Hoa Lư nói với người Thăng Long Đại La lắm chứ. Tôi lại thử hỏi thêm cái tên Trường Yên hay Trường An ấy là Hoa Lư có trước hay Thăng Long có trước. Tìm được câu trả lời này ta sẽ thêm một lần rõ hơn về xuất xứ của hai câu ca dao cổ mà lâu nay mọi người mặc nhiên coi là sản phẩm tinh thần mang tính dân gian đúc kết của người Thăng Long - Hà Nội.

Còn nói hai câu ca dao ấy là của người Tràng An cũng là một dĩ nhiên mà ai cũng thừa nhận. Lâu nay hai câu ca dao cổ ấy đã thuộc nằm lòng người Hà Nội khi tự giới thiệu về mình. Hai câu ca dao giàu nhân cách và đầy niềm kiêu hãnh. Hoa nhài đồng nghĩa với hương thơm, với vẻ đẹp của con người. Tràng An nơi trung tâm của trời đất một quốc gia đồng nghĩa với hào hoa Thanh Lịch. Những công dân của đô chủ một nước phải là thế và phải như thế để xứng danh là  nơi tinh hoa tụ hội của quốc gia.

Tôi nghĩ hai câu ca dao này có thể hiểu theo giả thuyết của tác giả bài báo cũng có thể hiểu theo cách nghĩ phổ thông của người Thăng Long Hà Nội lâu nay. Cái hay là ở đây. Sự ý nghĩa của nó cũng là ở đây. Tràng An hay Trường Yên chỉ là một. Sự yên bình dài lâu của một vùng đất, nhất là khi vùng đất ấy lại thuộc vào đất Kinh đô, bao giờ cũng là ước vọng của những nhà lập pháp và hành pháp. Phẩm chất hoa nhài trong cốt cách thanh lịch của con người là hai giá trị tạo nên vẻ đẹp của một vùng đất.

Người Trường Yên có thể có câu ca dao đó, nên có và người Tràng An hôm qua và hôm nay, cả mai sau nữa lại càng xứng đáng là chủ nhân của sản phẩm tinh thần cao quý đó khi  mà nghìn năm nay nơi này đã là kinh đô bậc nhất của đất nước

Phan Quế

Năm 2025, Việt Nam ghi nhận thành tựu ấn tượng trong thu hút FDI, bất chấp những biến động từ thương mại và địa chính trị toàn cầu. Kết quả này khẳng định môi trường đầu tư Việt Nam ngày càng hấp dẫn, tạo niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư nước ngoài và mở ra cơ hội tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

Không gian mạng đang trở thành “mặt trận” quan trọng trong hoạt động chống phá của các thế lực thù địch trước thềm Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Tin giả, thông tin xuyên tạc không còn lan truyền một cách tự phát mà được tổ chức, khuếch đại bằng công cụ kỹ thuật và thao túng tâm lý đám đông.

Khả năng để Thanh Nhàn kịp bình phục chấn thương vùng cơ bắp để sẵn sàng đồng hành với U23 Việt Nam tại VCK U23 châu Á 2026 không cao. Nhưng HLV Kim Sang-sik vẫn chờ cầu thủ này cho đến phút cuối cùng. Bên cạnh đó, ông vẫn đặt niềm tin tuyệt đối nơi Khuất Văn Khang, dù đội trưởng của U23 Việt Nam thi đấu dưới kỳ vọng trong 1 tháng trở lại đây.

Dù công tác quản lý, giám sát an toàn thực phẩm trên địa bàn TP Hồ Chí Minh đã có nhiều chuyển biến tích cực, song thực tiễn năm 2025 cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu, nhất là tại các bếp ăn tập thể, cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và thức ăn đường phố - những mắt xích yếu trong chuỗi cung ứng thực phẩm đô thị.

Năm 2025, Cục Cảnh sát hình sự đã làm tốt công tác nắm tình hình, nhận diện tội phạm, tham mưu chiến lược cho Chính phủ, Bộ Công an ban hành nhiều chủ trương, giải pháp trong phòng, chống tội phạm; đồng thời phát huy vai trò “Tư lệnh” đối với hệ lực lượng Cảnh sát hình sự trong chỉ đạo, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm kéo giảm sâu số vụ phạm tội.

Để thực hiện được mục tiêu trên, lãnh đạo Công an tỉnh Lào Cai kiên trì, quyết liệt, sát sao đánh giá kết quả hàng ngày, hàng tuần và linh hoạt sáng tạo, hiệu quả trong triển khai các biện pháp, cách làm phù hợp thực tiễn. Đồng thời, thường xuyên kiểm tra, gắn trách nhiệm của người đứng đầu để đạt hiệu quả cao nhất.

Thông tin từ Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, hiện nay, bộ phận không khí lạnh đã báo đang di chuyển xuống phía Nam. Ở Bắc Bộ có mưa rải rác, nhiệt độ phổ biến 16-19 độ, có nơi dưới 14 độ, riêng khu vực vùng núi Đông Bắc Bộ 12-15 độ.

Trung Quốc ngày 4/1 đã lên tiếng kêu gọi Mỹ lập tức trả tự do cho Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro sau khi Washington tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào thủ đô Caracas và nhiều khu vực khác, đồng thời bắt giữ và đưa nhà lãnh đạo Venezuela ra khỏi lãnh thổ nước này.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文