Trò chuyện với người "viết sử" Hà Nội bằng hình ảnh
 |
| Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng. |
Với hơn 400 bức ảnh, sách được bố cục theo lịch sử qua các triều đại: Lý, Trần, Lê, Tây Sơn, nhà Nguyễn và thời đại Hồ Chí Minh. Hơn 20 năm chuẩn bị về mặt tư liệu, nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng mới hoàn thành cuốn sách ảnh này, để nó có thể đến với công chúng trong ngày lễ trọng đại của Thủ đô 1000 năm. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với nghệ sĩ Hoàng Kim Đáng về Hà Nội trong nhiếp ảnh.
- Thưa nghệ sĩ Hoàng Kim Đáng, trong phần đầu cuốn sách, đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nhận xét, Thăng Long - Hà Nội qua hình ảnh là "một tác phẩm nghệ thuật phản ánh khá chân thực sự phát triển của kinh đô Thăng long xưa và Thủ đô Hà Nội ngày nay, một công trình có giá trị về lịch sử và văn hóa dân tộc Việt Nam, đóng góp xứng đáng vào Đại lễ 1000 năm Thăng Long- Hà Nội". Vậy, để có công trình ý nghĩa này, ông đã bắt đầu như thế nào?
+ Từ năm 1983 tôi được Ban chấp hành Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt
Ngay từ thời điểm đó tôi đã có ý tưởng làm một cuốn sách tầm cỡ nhất có thể để nói về thành tựu nhiếp ảnh Thủ đô. Nhưng rồi mọi việc thay đổi khi tôi đến thăm GS sử học Trần Quốc Vượng lúc ông lâm bệnh trọng. Trò chuyện với GS Vượng về Hà Nội, ông nói: "Hoàng Thành Thăng Long nhất thiết sẽ trở thành di sản văn hóa thế giới trước khi Thủ đô Hà Nội bước vào Đại lễ kỷ niệm 1000 năm. Đến khi đó chắc chắn Vượng tôi không còn nữa. Ông cần phải làm một công trình gì đó về sự kiện trọng đại ấy".
Rồi may mắn khi được Nhà Xuất bản Hà Nội có nhã ý mời cộng tác, tôi đã thực sự bắt tay thực hiện công trình ảnh về Thăng Long- Hà Nội 1000 năm.
-1000 năm Thăng Long - Hà Nội là khoảng thời gian mênh mông của lịch sử. Về mặt hình ảnh những triều đại trong quá khứ ông làm thế nào để có được?
+ Trong quá trình biên soạn cuốn sách tôi gặp những khó khăn tưởng chừng không thể vượt qua. Thăng Long Hà Nội thời cận đại và thời đại Hồ Chí Minh thì đơn giản hơn, nhưng với thời kỳ tiền Thăng Long và các triều đại: Lý, Trần, Lê, Nguyễn thì quả là khó như mò kim đáy biển. Do thời gian lùi xa, do chiến tranh xâm lược của các tập đoàn phong kiến phương Bắc và thực dân Pháp, các hình ảnh ghi chép không còn nhiều nữa, tôi liền nghĩ ra việc phục dựng bằng câu chữ để tái hiện lịch sử và mời nhà nghiên cứu Nguyễn Huy Toàn, người chuyên nghiên cứu về lịch sử và văn hóa cùng hợp tác. Những khó khăn, nhờ vậy, cũng dần dần được khai thông.
Tôi không nhớ mình đã đọc bao nhiêu trang tư liệu về Hà Nội. Quá trình đi sưu tầm ảnh công phu và tốn nhiều thời gian, công sức cũng như tiền bạc, nhưng tôi thực sự hạnh phúc khi tìm lại được một bức ảnh quý nào đó. Ví dụ một người bạn Pháp mà tôi quen sở hữu một bộ ảnh quý về Hà Nội. Ông ta chỉ cho tôi mượn trong 6 tiếng đồng hồ trước khi ông ta lên máy bay về nước. Thế là tôi tức tốc bỏ tiền mang bộ ảnh đi quét lại về lưu vào ngân hàng ảnh của mình. Theo dấu vết từ các cuốn sách lịch sử, văn hóa, ở đâu nghe nói có thể sưu tầm được ảnh là tôi đi.
- Trong 1000 năm đã qua, Thăng Long - Hà Nội có biết bao nhiêu sự kiện lịch sử và giá trị văn hóa tồn tại. Một cuốn sách ảnh dù dày, dù lớn đến bao nhiêu cũng khó mà nói hết về truyền thống ngàn năm ấy. Vậy, để có một gương mặt Hà Nội khái quát nhất, ông đã lựa chọn hình ảnh như thế nào?
+ Đúng là rất khó khi khái quát một gương mặt Hà Nội qua 1000 năm bằng hình ảnh. Tôi suy nghĩ rất nhiều và quyết định bố cục theo các tiêu đề khác nhau. Mở đầu cuốn sách ảnh của tôi là bức ảnh "Chiếu dời đô" bản gốc - một bản tuyên ngôn của vua Lý Công Uẩn về việc định đô Thăng Long và đổi mới toàn diện đất nước.
Trong 425 trang sách khổ lớn, tôi bố cục hình ảnh theo từng tiêu đề cụ thể. Ngoài hình ảnh sắp xếp theo các triều đại, tôi còn dành những phần thích đáng để nói về các sinh hoạt, phong tục, tập quán của Thăng Long -Hà Nội, như lễ hội, trang phục, làng nghề, các di tích lịch sử... Trong cuốn sách này tôi còn tìm và sưu tập được những ý kiến của nhiều nguyên thủ quốc gia trên thế giới về Hà Nội khi họ đến Việt
- Những trang ảnh nói về sông hồ Hà Nội trong cuốn sách cũng là một ý tưởng rất độc đáo và thú vị, thưa ông...
+ Ý tưởng này của tôi bắt đầu từ nghiên cứu của GS Trần Quốc Vượng. Ông cho rằng Hà Nội khác với thủ đô của các nước khác vì nó là thành phố của sông hồ. Trong nhiếp ảnh về đề tài Hà Nội, những bức ảnh về sông Hồng, Hồ Tây, Hồ Gươm... chiếm số lượng rất nhiều, rất đẹp và ấn tượng. Nhân tiếp tục câu chuyện về GS Vượng, khi tôi đang hoàn tất những trang cuối cùng về cuốn sách thì một tin vui bay đến: Hoàng Thành Thăng Long chính thức được UNESCO công nhận là di sản Văn hóa thế giới, đúng như dự đoán của ông. Tôi đã ngay lập tức bổ sung một phần ảnh về chủ đề Hoàng Thành Thăng Long vào cuốn sách.
- Từ cuốn sách này, như ý tưởng ban đầu của ông, là tôn vinh những thành tựu của nhiếp ảnh Hà Nội. Vậy, ông có thể nói gì về điều này?
+ Có thể nói, bằng lao động nghệ thuật của mình, các nghệ sĩ nhiếp ảnh Thủ đô đã góp một phần đáng kể vào việc tôn vinh, gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử của Hà Nội. Ngay trong cuốn sách bề thế này, với sự góp mặt của hơn 100 nhà nhiếp ảnh đã nói lên được phần nào về thành tựu nhiếp ảnh Hà Nội. Về mặt tư liệu, đây thực sự là một công trình quý và hiếm.
- Ông không phải là người Hà Nội gốc, nhưng sự nghiệp nhiếp ảnh của ông lại gắn với Hà Nội. Vậy, Hà Nội có ý nghĩa như thế nào trong tình cảm của ông?
+ Tôi người gốc Hưng Yên, người nhà quê chính gốc. Nhưng tôi có một cái duyên với Hà Nội. Từ nhỏ tôi đã được sống ở Hà Nội rồi. Đi chiến trường xong tôi lại về Hà Nội. Và Hà Nội đã đùm bọc tôi, nuôi dưỡng tôi bằng tất cả sự hào phóng của mình. Tôi có một gia đình ở đây. Cũng trên mảnh đất này, tôi có một sự nghiệp. Bây giờ được gọi là một công dân của Thủ đô, tôi cảm thấy mình phải có trách nhiệm làm một điều gì đó cho Hà Nội, nhất là trong những ngày Đại lễ 1000 năm. Cuốn sách ảnh lớn này là tấm lòng của tôi, cũng là tấm lòng của hơn 100 nghệ sĩ nhiếp ảnh dành cho Hà Nội.
- Xin cảm ơn nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng!