Văn Sắc - Tác giả tấm ảnh 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc

Nhà báo, nghệ sĩ, chiến sĩ Hoàng Văn Sắc, SN 1934, tại xã Thanh Trì, huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội, tham gia cách mạng từ năm 13 tuổi, làm giao liên cho Chi bộ Vạn Xuân - gia đình là cơ sở cách mạng của Thành ủy Hà Nội từ năm 1947 - 1954. Cuối năm 1954 được tuyển chọn học lớp tiếp quản Thủ đô tháng 10-1954 và làm công tác đổi tiền ngay sau ngày tiếp quản.

Năm 1955 theo học lớp đào tạo an ninh khóa 1 do Bộ Công an mở tại Hà Đông (tức Trường C500). Từ cuối năm 1956 đến 1959 làm hộ tịch viên ở Công an quận 3 Hà Nội (nay thuộc quận Ba Đình). Năm 1960 theo học lớp báo chí do Sở Báo chí Trung ương mở, đến năm 1961 về làm phóng viên Việt Nam Thông tấn xã cho tới năm 1995 thì nghỉ hưu.

Đảng viên lớp Hồ Chí Minh đầu tiên năm 1969.

Hội viên Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam 1969.

Được tặng thưởng: Giải nhất tại cuộc thi triển lãm ảnh nghệ thuật toàn quốc lần thứ 9. Giải nhất cuộc thi ảnh do Nhà xuất bản Văn hóa tổ chức năm 1969. Giải nhì cuộc triển lãm ảnh báo chí năm 1973. Giải thưởng Nhà nước năm 2007.

Ngày 8/2/2007, Chủ tịch Nước Nguyễn Minh Triết ký Quyết định số 108 tặng Giải thưởng Nhà nước cho nhà báo, nghệ sĩ, chiến sĩ Hoàng Văn Sắc với 2 tác phẩm tiêu biểu:

Đường ra tiền tuyến.

Tiểu đội 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc.

Đây là 2 trong hàng ngàn tấm ảnh mà nhà báo Văn Sắc đã chụp trong những năm 1965 - 1968 ở tuyến lửa khu IV cũ. Với tư cách là phóng viên ảnh chuyên trách trên mặt trận giao thông vận tải của Việt Nam Thông tấn xã, Văn Sắc đã thường xuyên đạp xe vào công tác ở tuyến lửa khu IV.

Tại vùng tọa độ lửa này, anh đã sống cùng với những cô gái xung phong, cùng những chiến sĩ lái xe Đoàn 559. Ở các đơn vị anh hùng trên mặt trận giao thông vận tải: Đội xe 806, Đại đội 25 thanh niên xung phong Quảng Bình, Đại đội 552 thanh niên xung phong Hà Tĩnh, Đội Cầu thuộc Ban 67… nhà báo Văn Sắc đã không quản hy sinh gian khổ, với tinh thần dũng cảm, lòng say mê nghề nghiệp và lao động miệt mài, anh đã ghi được những tấm ảnh rất tiêu biểu, rất sống động trên tuyến lửa Nghệ - Tĩnh, Quảng Bình, Vĩnh Linh.

Những hình ảnh từng đoàn xe vận tải rung rinh lá ngụy trang đang dũng cảm băng qua "ngã ba thép" Đồng Lộc, Hà Tĩnh; từng đoàn xe tải như những con rắn khổng lồ nối đuôi nhau dài hun hút, sâu thẳm len lỏi giữa 2 dãy đồi chi chít những hố bom vừa bị đào bới đất đồi đỏ quạch, lở loét nham nhở…

Đó là những hình ảnh làm nổi bật được tính chất khốc liệt của bom đạn Mỹ suốt ngày đêm ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn ra tiền tuyến lớn. Nó phản ánh trung thực nhất, hiện thực nhất khẩu hiệu "địch phá, ta cứ đi".

Ở bức ảnh Đường ra tiền tuyến, anh đã chụp đúng lúc 1 đoàn xe vận tải đang băng băng ra phía trước giữa khu rừng già bị bom đạn Mỹ cày xới, những thân cây bị cháy sém, đổ gục… Qua tấm ảnh, anh đã khái quát được chủ đề lớn của mặt trận giao thông vận tải vô cùng gian khổ và ác liệt trong cuộc chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ở tuyến lửa Nghệ Tĩnh, Quảng Bình, Vĩnh Linh…

Riêng tấm ảnh Tiểu đội 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc, nhà báo Văn Sắc cho biết, anh chụp tấm ảnh này đúng lúc chiều tà, bằng máy Roleiflex, cỡ phim 6x6, lên phim từng kiểu một, thao tác chậm chạp chứ không nhanh như máy tự động hay kỹ thuật số hiện nay…

Đúng lúc 12 cô gái thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 thanh niên xung phong Hà Tĩnh vừa triển khai đội hình ra san lấp trên miệng hố bom đầy nước ở ngã ba Đồng Lộc. Ảnh chụp rất tự nhiên, 12 cô gái đang san lấp hố bom, nắng chiều còn lấp loáng trên đầu, 12 cái bóng đổ xuống miệng hố bom và 12 cái bóng khác đổ xuống mặt nước của hố bom. Tổng cộng là 36 người, cả hình và bóng, cùng 1 động tác tay đang thoăn thoắt san lấp hố bom lúc trời chiều… thật sinh động và cũng thật dũng cảm.

Bằng tấm ảnh cụ thể, Văn Sắc đã nhân sức mạnh của 12 cô gái thanh niên xung phong lên gấp 3 lần. Đó là biểu hiện sức mạnh của các cô gái Việt Nam trong chiến tranh đã vụt lớn lên như sức mạnh Phù Đổng.

Nhà báo Văn Sắc chụp tấm ảnh đó được đúng 1 tuần sau thì 10 trong 12 cô gái của Tiểu đội 4 đã hy sinh tại tọa độ lửa này (ngày 24/7/1968). Và tấm ảnh của Văn Sắc đã thành bất tử.

Ảnh Tiểu đội 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc đang san lấp hố bom.

Đến ngày 1/12/1992, tức sau gần 1/4 thế kỷ, 10 cô gái đã ra đi ở ngã ba Đồng Lộc, anh Võ Văn Cự, cán bộ hưu trí tại xã Thạch Kim, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh nhân đọc Báo Tiền Phong có in hình 10 cô gái thi hoa hậu đã xúc động ứng tác 1 bài thơ ngắn và gửi cho nhà báo Văn Sắc:

10 cô gái hội thi hoa hậu

Ảnh Tiền Phong chủ nhật 92

Rực rỡ, đoan trang, my liễu, mày ngài…

Tôi xúc động

Khi nhớ về Đồng Lộc

10 cô gái dưới nấm mồ rêu bọc

Đến bây giờ mấy người nhớ tên chăng?

Văn Sắc chụp 1 tuần

Trước 10 cô tử trận…

Nửa vui hội hôm nay lòng người phấn chấn

Xin chớ quên vùi một nửa… đã đi xa

Vui hội hôm nay, vì đã có ngày qua…

Nhà báo, nghệ sĩ, chiến sĩ Văn Sắc hiện còn lưu giữ bức thư và bài thơ của anh Cự gửi cho - đó là một kỷ niệm đẹp về tấm ảnh 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc, về nghề nghiệp, về một thời hào hùng, một thời đạn bom mà cả dân tộc đã vào trận trong cuộc chiến tranh chống My,ä cứu nước ở thế kỷ XX