Văn học kỳ ảo "lên ngôi"

Từ 18 tác phẩm vào vòng chung khảo, trên cơ sở làm việc của Hội đồng giám khảo, ban tổ chức đã trao giải nhất, nhì, ba, khuyến khích cho 9 tác phẩm: "Người ngủ thuê" của Nhật Phi (giải nhất), "Cơ bản là buồn" của Nguyễn Ngọc Thuần (giải nhì), "Hạt hòa bình" của Minh Moon (giải ba), "Gia tộc ăn đất" của Lê Minh Nhựt (giải ba), "Cha Rao mùa trăng" của Nguyễn Thị Khánh Liên, "URem - Người đang mơ" (Phạm Bá Diệp), "Mất hút bên kia đồi" (Dương Liên Trang Nhã), "Nhiệt đới buồn" (Phương Rong) và "Lý hàng khơi" (Phương Nam) - giải khuyến khích.

Diễn ra từ 14/9/2012 đến 24/3/2014, giải thưởng Văn học tuổi 20 lần V có 328 tác phẩm dự thi, trong đó có 147 truyện dài, 179 truyện ngắn.  Người lớn tuổi nhất có tác phẩm dự thi đã 63 tuổi và nhỏ nhất là 12 tuổi. Ngoại trừ một số cây bút đã trưởng thành, khá quen thuộc với bạn đọc thì đa số là những cây bút trẻ, với những trang viết đầu tay. Lý do thu hút của giải thưởng, theo PGS.TS Nguyễn Thành Thi là "luật chơi rất thoáng, mang tính khích lệ mà thách thức vẫn cao. Với yêu cầu viết về con người, cuộc sống, khát vọng của lứa tuổi đẹp nhất, nhiều ước mơ, nhiều trăn trở và nhiều thử thách nhất - tuổi 20 hôm nay, cuộc thi phát huy trí tưởng tượng sáng tạo, đặc biệt đề cao tiêu chí "trẻ". Trẻ trong nhãn quan, trong lối viết, trong thể nghiệm, tìm tòi. Thêm vào đó, việc in, giới thiệu rộng rãi đến công chúng trong khi ban giám khảo làm việc đã làm cho cuộc thi tăng cường tính công khai, xã hội hóa. Cung cách tổ chức như thế, không phải cuộc thi văn chương nào cũng đã làm được...".

Các tác phẩm mang yếu tố kỳ ảo đoạt giải Văn học tuổi 20 lần V.

Theo thống kê của Nhà Xuất bản Trẻ, trước thời điểm trao giải, đã có 24 tác phẩm được chọn in sách và đã có 19 tác phẩm đến tay bạn đọc. Trong đó có đến 15 tác phẩm được tái bản ngay sau khi phát hành khoảng 2 tháng đến 9 tháng. Việc in tác phẩm thành sách là một động lực giúp người cầm bút nỗ lực dành nhiều thời gian hơn cho "đứa con tinh thần". Giải thưởng 70 triệu đồng cho giải nhất, 50 triệu đồng/giải nhì, 30 triệu đồng, 20 triệu đồng/giải khuyến khích tuy chưa phải là cao so với nhiều cuộc thi của các lĩnh vực khác, nhưng với văn chương, giải thưởng này cộng thêm việc giới thiệu tác phẩm rộng rãi đến bạn đọc, giúp các "cây bút" có điều kiện chia sẻ về mình nhiều hơn thông qua các tọa đàm, giao lưu, ra mắt sách, tạo sức hút không nhỏ với những người cầm bút, đặc biệt là mới "chân ướt chân ráo" khám phá lĩnh vực văn chương.

Thực tế, trong số 9 tác phẩm được ban tổ chức đánh giá cao và trao giải lần này có đến 3 tác phẩm thuộc dòng văn học kỳ ảo, có yếu tố kỳ ảo: “Người ngủ thuê”, “URem - người đang mơ”, “Hạt hòa bình”. Nếu với "Hạt hòa bình", yếu tố kỳ ảo khiến cho câu chuyện được hòa trộn cả mơ và thực và sự khốc liệt của chiến tranh một thời được giảm tải đi nhiều trong chuyến phiêu lưu của nhân vật chính thì với "URem - người đang mơ", những đặc trưng của dòng văn học kỳ ảo như chất phiêu lưu với yếu tố kỳ ảo, viễn tưởng thể hiện đậm đặc. Thậm chí, với những bạn đọc yêu thích dòng văn học này có thể nhận ra "URem - người đang mơ" vẫn mang dấu ấn của rất nhiều bộ truyện, tác phẩm kỳ ảo nổi tiếng và ăn khách trên thế giới thời gian vừa qua. Có khác chăng, nội dung câu chuyện là hoàn toàn khác, mới lạ với số đông và cách dẫn dắt, cài cắm thông minh của người viết khiến người mê đọc văn học kỳ ảo dễ bị cuốn ra và khó thoát rời khỏi trang sách.

Nhận xét về tác phẩm này,  nhà văn Nguyễn Đông Thức cũng cho biết, "URem - người đang mơ" là một trong những cuốn sách khiến các thành viên trong hội đồng giám khảo mệt sức nhất. Độ dài 550 trang sách và những nhân vật bước ra từ trí tưởng tượng của tác giả rất thú vị nhưng không phải ai cũng thích văn học kỳ ảo. Mới chỉ đọc sách thôi cũng dễ nghĩ rằng tác giả là người từng có một thời "cắm mặt với game". Ngay bản thân tác giả Phạm Bá Diệp cũng thừa nhận, con đường đến với nghiệp viết lách được bắt đầu bằng những bài báo giới thiệu game và bản thân Diệp là một "tín đồ" của tác phẩm thuộc dòng văn học kỳ ảo. Tác phẩm chịu ảnh hưởng là tất nhiên. Có lẽ, chính vì cái tất nhiên ấy mà "URem - người đang mơ" gây tranh cãi trong hội đồng giám khảo?

Không còn mang tính sơ khai như "URem - người đang mơ", với "Người ngủ thuê" - tác phẩm đầu tay của Nhật Phi, chàng trai trẻ đến từ Hà Nội được chọn trao giải nhất Văn học tuổi 20 lần này đều nhận được sự đánh giá cao của hầu hết các thành viên hội đồng giám khảo. Nhiều thành viên trong hội đồng thừa nhận, mới đọc qua tựa sách đều nghĩ rằng "Người ngủ thuê" viết về sex nhưng bất ngờ là cuốn sách đặt một vấn đề rất nghiêm túc là đời sống của các bạn trẻ trong xã hội hiện đại. Trong khi nhiều người trẻ hiện nay quá bận rộn, quá nhiều việc để làm đến mức dành quỹ thời gian để ngủ cũng... tiếc thì lại có những bạn trẻ sống không mục đích. Vấn đề ấy lại được chuyển tải dưới hình thức rất mới mẻ: văn học kỳ ảo. Ở đó, điển hình là nhân vật trung tâm - người chuyên ngủ thuê với cuộc sống nhàm chán, mỏi mệt và lãng quên cả những ước mơ của chính bản thân mình. Ước mơ ấy, khát vọng sống chỉ được đánh thức tình cờ khi anh bắt gặp những người trẻ khác - những người đi thuê ngủ để dành thời gian cho khát vọng, mơ ước của tuổi trẻ...

Có một điểm chung giữa các tác phẩm đoạt giải là đã phản ánh được những vấn đề của xã hội hiện đại, đặc biệt là của những người trẻ. Nhưng, dù bằng cách này hay cách khác, kỳ ảo hay không kỳ ảo thì việc chuyển tải được những thông điệp cần thiết của cuộc sống một cách hấp dẫn và mới mẻ đến bạn đọc vẫn là những tín hiệu vui không chỉ với riêng một giải thưởng như Văn học tuổi 20