Về một chữ nhầm trong Truyện Kiều

11:10 05/07/2008
Chỉ một chữ viết sai, cho Thúy Kiều hiện về trên nóc nhà (Dường như bên nóc trước thềm), Kim Trọng đã làm "chướng tai gai mắt" bao độc giả xưa, nay. Xin mạn phép được giới thiệu câu thơ vừa sưu tầm để bạn đọc cùng chiêm nghiệm về một nét thuần phong mỹ tục trong tính cách người phụ nữ đã được thi hào Nguyễn Du tả rất chuẩn mực ...

Thời xưa, đời nam nhi có ba việc quan trọng: "Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà" tương ứng với các lĩnh vực: "Nghề nghiệp ổn định, hạnh phúc gia đình và an cư lạc nghiệp".

Trong đó việc "làm nhà" có ảnh hưởng lớn không chỉ tới hiện tại, mà còn tác động lâu dài đến các đời sau. Do vậy phải đặc biệt chú ý đến ngày động thổ và cất nóc vì "đất có thổ công, sông có Hà Bá" và "Trăm cái rui chui vào cái nóc".

Đồng thời khúc gỗ chọn làm nóc cũng phải đẹp, tốt, bền nhất và thường phải nhờ một vị túc nho đạo cao đức trọng, văn hay chữ đẹp viết cho một dòng chữ Hán ghi lại ngày lành, tháng tốt, giờ đẹp để chủ nhà hoặc một bậc trưởng lão được tuổi trong gia tộc làm lễ cất nóc.

Cái nóc nhà trong gia đình phương Đông quan trọng như vậy nên tục ngữ còn có câu: "Con có cha như nhà có nóc". Ngay dưới nóc nhà, tại gian giữa bao giờ cũng được bố trí bàn thờ tổ tiên với hương án, bài vị, hoành phi, câu đối... sơn son thếp vàng rực rỡ. Chỉ các bậc cao niên trong làng xã, gia tộc hoặc khách quý mới được chủ nhà thù tiếp tại gian giữa trước bàn thờ, dưới nóc nhà.

Do vậy, khi đọc các bản Truyện Kiều đương được dùng một cách phổ biến để nghiên cứu, giảng dạy hiện nay, thấy hiện lên cảnh chàng Kim Trọng đa tình tuy đã "âu duyên mới" cùng Thúy Vân, song vẫn "dào tình xưa" nhớ đến Thúy Kiều. Lựa khi "vắng vẻ thư phòng", chàng Kim bèn "đốt lò hương, giở phím đồng ngày xưa" và trong cảnh "trầm bay lạt khói" đã thấy nàng Kiều "gió đưa lay rèm" hiện về:

Dường như bên nóc trước thềm,
Tiếng Kiều đồng vọng, bóng xiêm mơ màng.
(Bản của Đào Duy Anh - 1979)

Chúng tôi cứ băn khoăn về chàng thư sinh Kim Trọng vốn "Văn chương nết đất, thông minh tính trời", đã từng theo học cửa Khổng sân Trình sao lại mê muội đến mức tưởng tượng ra bóng hình Thúy Kiều với xiêm áo lùng tùng xòe ngồi trùm lên cả dòng chữ Hán thể hiện uy quyền của chế độ phong kiến: "Minh triều Gia Tĩnh thập nhất niên..." được ghi trang trọng trên nóc nhà mình mà léo nhéo "đồng vọng". Trong khi ở dưới thư phòng thì Kim Trọng đang nghiêm cẩn đốt hương, đánh đàn trong không gian thành kính của khói trầm nghi ngút.

Chẳng lẽ thi hào Nguyễn Du lại viết một câu thơ sơ ý đến mức cho phép Thuý Kiều ngồi chõm chọe trên nóc nhà, nơi đặt bàn thờ tổ tiên, vị trí thiêng liêng quan trọng nhất của gia đình Kim Trọng?

Tìm đọc kỹ nhiều bản Kiều cổ cả Nôm và Quốc ngữ, chúng tôi thấy được sự lúng túng của các nhà biên khảo Truyện Kiều từ xưa tới nay. Do không có được nguyên tác nên đến câu thơ đang bàn đã xuất hiện rất nhiều dị bản khác nhau là: "bên mái bên thềm", "bên ốc bên thềm", "bên ốc trước rèm", "trên nóc bên thềm", "trên nóc trước thềm", "trên ốc bên thềm"...

Cuối cùng mới tìm được hai bản chép tay rất cổ, một bản của cụ Chiêm Vân Thị, một bản của cụ tổ bốn đời ông Tú Sót đều chép thống nhất là:

Dường như bên chái bên thềm
Tiếng Kiều đồng vọng, bóng xiêm mơ màng.

(Riêng bản của Kiều Oánh Mậu khắc in năm 1902 thì chép tương tự là: Dường như bên chái trước thềm)

Theo chúng tôi, đây mới đích thực là câu thơ của thi hào Nguyễn Du. Bóng xiêm mơ màng của Thúy Kiều dù có hiện về trong mơ tưởng của Kim Trọng thì vẫn phải giữ đúng "thói nhà băng tuyết, chất hằng phỉ phong" để đi theo lối thường ngày của người phụ nữ nội trợ trong nhà là: "bên chái bên thềm" chứ sao lại vô duyên hiện ra ở trên nóc nhà được.

Cái ý tứ khiêm nhường của người phụ nữ "thông minh vốn sẵn tính trời" đã được thi hào thể hiện tinh tế, phù hợp với tập quán phương Đông và chính xác đến từng tiểu tiết.

Như vậy chỉ một chữ viết sai, cho Thúy Kiều hiện về trên nóc nhà, Kim Trọng đã làm "chướng tai gai mắt" bao độc giả xưa, nay.

Xin mạn phép các nhà biên khảo Truyện Kiều đương đại, được giới thiệu câu thơ vừa sưu tầm để bạn đọc cùng chiêm nghiệm về một nét thuần phong mỹ tục trong tính cách người phụ nữ đã được thi hào Nguyễn Du tả rất chuẩn mực chính xác là:

Dường như bên chái bên thềm,
Tiếng Kiều đồng vọng, bóng xiêm mơ màng

Nguyễn Khắc Bảo

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là sự kiện chính trị trọng đại của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta; là dấu mốc quan trọng trong định hướng chiến lược phát triển đất nước. Cùng với nhân dân cả nước, đồng bào các dân tộc tỉnh Sơn La kỳ vọng những quyết sách đột phá sẽ mở ra động lực phát triển mới cho đất nước.

Nhân dịp Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khai mạc tại Thủ đô Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đã trả lời phỏng vấn về những thành tựu nổi bật của Hà Nội trong nhiệm kỳ qua, đồng thời khẳng định trách nhiệm chính trị tiên phong của Thủ đô trong việc quán triệt và cụ thể hóa tầm nhìn, định hướng chiến lược của Trung ương.

Qua những đánh giá và chia sẻ của các đại sứ, đại diện ngoại giao tại Hà Nội, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ được nhìn nhận như một sự kiện chính trị quan trọng, mà còn phản ánh rõ cách Việt Nam hoạch định và thúc đẩy phát triển dài hạn một cách nhất quán, đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, thống nhất -nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Hôm nay (19/1), ngày đầu tiên diễn ra các hoạt động của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta, với tinh thần chủ động, trách nhiệm cao nhất, Công an TP Hà Nội đã triển khai đồng bộ, quyết liệt các phương án, biện pháp công tác, bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn, trật tự an toàn giao thông, phục vụ Đại hội diễn ra trang trọng, an toàn.

Phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng tối 14/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận ông đã được thông báo về sự cải thiện trong tình hình ở Iran theo đúng những gì ông mong muốn và yêu cầu đối với lãnh đạo Iran. Điều đó có nghĩa là Mỹ tạm thời không triển khai hành động quân sự đối với Iran.

Hàng loạt quyết sách liên quan đến thị trường bất động sản từ Chính phủ và Quốc hội chuẩn bị được triển khai trong năm 2026 cho thấy một tư duy điều hành mới: Quyết liệt tháo gỡ nhưng cũng nghiêm khắc quản lý. Dù cần thời gian để các chính sách thẩm thấu, nhưng những "điểm mở" này đang được kỳ vọng tạo nên một nền tảng vững chắc cho thị trường bất động sản. Những thay đổi này không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho dự án mà còn hướng tới mục tiêu cốt lõi: Xây dựng một thị trường minh bạch, công bằng và bền vững.

Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, báo chí quốc tế đang dành sự quan tâm đặc biệt tới các nội dung đại hội, với những nhận định tích cực về triển vọng và tương lai phát triển của Việt Nam.

Hướng tới Đại hội XIV, lãnh đạo và đảng viên lực lượng CAND bày tỏ niềm tin sâu sắc, đồng thời gửi gắm nhiều kỳ vọng vào những chủ trương, quyết sách đúng đắn, kịp thời, có tầm chiến lược, tạo động lực mạnh mẽ cho công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu thời điểm đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Hướng tới sự kiện trọng đại này, các cán bộ lực lượng tham gia bảo vệ ANTT ở cơ sở đã bày tỏ niềm tin, gửi gắm kỳ vọng đến Đại hội.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文