Về một chữ nhầm trong Truyện Kiều

11:10 05/07/2008
Chỉ một chữ viết sai, cho Thúy Kiều hiện về trên nóc nhà (Dường như bên nóc trước thềm), Kim Trọng đã làm "chướng tai gai mắt" bao độc giả xưa, nay. Xin mạn phép được giới thiệu câu thơ vừa sưu tầm để bạn đọc cùng chiêm nghiệm về một nét thuần phong mỹ tục trong tính cách người phụ nữ đã được thi hào Nguyễn Du tả rất chuẩn mực ...

Thời xưa, đời nam nhi có ba việc quan trọng: "Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà" tương ứng với các lĩnh vực: "Nghề nghiệp ổn định, hạnh phúc gia đình và an cư lạc nghiệp".

Trong đó việc "làm nhà" có ảnh hưởng lớn không chỉ tới hiện tại, mà còn tác động lâu dài đến các đời sau. Do vậy phải đặc biệt chú ý đến ngày động thổ và cất nóc vì "đất có thổ công, sông có Hà Bá" và "Trăm cái rui chui vào cái nóc".

Đồng thời khúc gỗ chọn làm nóc cũng phải đẹp, tốt, bền nhất và thường phải nhờ một vị túc nho đạo cao đức trọng, văn hay chữ đẹp viết cho một dòng chữ Hán ghi lại ngày lành, tháng tốt, giờ đẹp để chủ nhà hoặc một bậc trưởng lão được tuổi trong gia tộc làm lễ cất nóc.

Cái nóc nhà trong gia đình phương Đông quan trọng như vậy nên tục ngữ còn có câu: "Con có cha như nhà có nóc". Ngay dưới nóc nhà, tại gian giữa bao giờ cũng được bố trí bàn thờ tổ tiên với hương án, bài vị, hoành phi, câu đối... sơn son thếp vàng rực rỡ. Chỉ các bậc cao niên trong làng xã, gia tộc hoặc khách quý mới được chủ nhà thù tiếp tại gian giữa trước bàn thờ, dưới nóc nhà.

Do vậy, khi đọc các bản Truyện Kiều đương được dùng một cách phổ biến để nghiên cứu, giảng dạy hiện nay, thấy hiện lên cảnh chàng Kim Trọng đa tình tuy đã "âu duyên mới" cùng Thúy Vân, song vẫn "dào tình xưa" nhớ đến Thúy Kiều. Lựa khi "vắng vẻ thư phòng", chàng Kim bèn "đốt lò hương, giở phím đồng ngày xưa" và trong cảnh "trầm bay lạt khói" đã thấy nàng Kiều "gió đưa lay rèm" hiện về:

Dường như bên nóc trước thềm,
Tiếng Kiều đồng vọng, bóng xiêm mơ màng.
(Bản của Đào Duy Anh - 1979)

Chúng tôi cứ băn khoăn về chàng thư sinh Kim Trọng vốn "Văn chương nết đất, thông minh tính trời", đã từng theo học cửa Khổng sân Trình sao lại mê muội đến mức tưởng tượng ra bóng hình Thúy Kiều với xiêm áo lùng tùng xòe ngồi trùm lên cả dòng chữ Hán thể hiện uy quyền của chế độ phong kiến: "Minh triều Gia Tĩnh thập nhất niên..." được ghi trang trọng trên nóc nhà mình mà léo nhéo "đồng vọng". Trong khi ở dưới thư phòng thì Kim Trọng đang nghiêm cẩn đốt hương, đánh đàn trong không gian thành kính của khói trầm nghi ngút.

Chẳng lẽ thi hào Nguyễn Du lại viết một câu thơ sơ ý đến mức cho phép Thuý Kiều ngồi chõm chọe trên nóc nhà, nơi đặt bàn thờ tổ tiên, vị trí thiêng liêng quan trọng nhất của gia đình Kim Trọng?

Tìm đọc kỹ nhiều bản Kiều cổ cả Nôm và Quốc ngữ, chúng tôi thấy được sự lúng túng của các nhà biên khảo Truyện Kiều từ xưa tới nay. Do không có được nguyên tác nên đến câu thơ đang bàn đã xuất hiện rất nhiều dị bản khác nhau là: "bên mái bên thềm", "bên ốc bên thềm", "bên ốc trước rèm", "trên nóc bên thềm", "trên nóc trước thềm", "trên ốc bên thềm"...

Cuối cùng mới tìm được hai bản chép tay rất cổ, một bản của cụ Chiêm Vân Thị, một bản của cụ tổ bốn đời ông Tú Sót đều chép thống nhất là:

Dường như bên chái bên thềm
Tiếng Kiều đồng vọng, bóng xiêm mơ màng.

(Riêng bản của Kiều Oánh Mậu khắc in năm 1902 thì chép tương tự là: Dường như bên chái trước thềm)

Theo chúng tôi, đây mới đích thực là câu thơ của thi hào Nguyễn Du. Bóng xiêm mơ màng của Thúy Kiều dù có hiện về trong mơ tưởng của Kim Trọng thì vẫn phải giữ đúng "thói nhà băng tuyết, chất hằng phỉ phong" để đi theo lối thường ngày của người phụ nữ nội trợ trong nhà là: "bên chái bên thềm" chứ sao lại vô duyên hiện ra ở trên nóc nhà được.

Cái ý tứ khiêm nhường của người phụ nữ "thông minh vốn sẵn tính trời" đã được thi hào thể hiện tinh tế, phù hợp với tập quán phương Đông và chính xác đến từng tiểu tiết.

Như vậy chỉ một chữ viết sai, cho Thúy Kiều hiện về trên nóc nhà, Kim Trọng đã làm "chướng tai gai mắt" bao độc giả xưa, nay.

Xin mạn phép các nhà biên khảo Truyện Kiều đương đại, được giới thiệu câu thơ vừa sưu tầm để bạn đọc cùng chiêm nghiệm về một nét thuần phong mỹ tục trong tính cách người phụ nữ đã được thi hào Nguyễn Du tả rất chuẩn mực chính xác là:

Dường như bên chái bên thềm,
Tiếng Kiều đồng vọng, bóng xiêm mơ màng

Nguyễn Khắc Bảo

Trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông leo thang, Iran đang triển khai một cơ chế kiểm soát hàng hải mới tại eo biển Hormuz. Theo Al Jazeera, hệ thống này phân loại tàu thuyền theo mức độ quan hệ với Tehran, phản ánh bước chuyển từ phong tỏa cứng sang kiểm soát có chọn lọc.

Tối 4/4 trên sân Hàng Đẫy, CLB Công an Hà Nội (CAHN) đã giành chiến thắng đậm 5-1 trước SHB Đà Nẵng FC trong khuôn khổ vòng 17 V.league mùa 2025/2026, qua đó tiếp tục củng cố vững chắc ngôi đầu bảng xếp hạng. Trận đấu này mang ý nghĩa đặc biệt khi tiền vệ Nguyễn Quang Hải và thủ môn Nguyễn Filip cùng cán mốc 100 lần ra sân trong màu áo đội bóng Thủ đô.

Thất bại đậm 0-4 trước Manchester City tại tứ kết FA Cup tối 4/4 (giờ Việt Nam) không chỉ khiến Liverpool dừng bước mà còn đẩy HLV Arne Slot vào tâm điểm chỉ trích, trong bối cảnh “Lữ đoàn đỏ” đang bộc lộ nhiều dấu hiệu trục trặc ở mùa giải thứ hai dưới thời chiến lược gia người Hà Lan này.

Ngày 4/4, Phòng CSĐT tội phạm về ma tuý, Công an TP Hà Nội cho biết đã hoàn thành bản kết luận điều tra vụ án “Mua bán trái phép chất ma tuý” và “Sử dụng trái phép chất ma tuý” xảy ra tại phường Tây Hồ (Hà Nội). Căn cứ vào các tài liệu thu thập được, Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội đã chuyển hồ sơ sang Viện KSND TP Hà Nội đề nghị truy tố 4 đối tượng.

Công ty Deahan đã thực hiện 60 hợp đồng, lắp đặt 69 trạm quan trắc tại 47 đơn vị trên 23 tỉnh, thành; Công ty Seiki thực hiện 21 hợp đồng, lắp đặt 76 trạm quan trắc trên 20 tỉnh, thành. Dư luận đặt câu hỏi, vậy Đậu Tuấn Anh, Chủ tịch HĐQT Công ty Seiki và Công ty Deahan có vai vế thế nào, có chiêu bài gì đặc biệt mà được ưu ái như vậy?

Vụ việc 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi được tuồn ra thị trường, thậm chí vào các trường học đã gây bức xúc trong dư luận. Sự việc xảy ra cho thấy, đã có sự buông lỏng quản lý, “đứt gãy” trong cơ chế giám sát theo chuỗi, từ khâu kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và giám sát lưu thông.

Hôm 2/4 (giờ địa phương), sứ mệnh Artemis II chính thức rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy (Mỹ), đánh dấu lần đầu tiên sau hơn 50 năm con người quay trở lại quỹ đạo Mặt trăng. Với sự tham gia của đội ngũ phi hành gia đặc biệt và hệ thống công nghệ trị giá hàng chục tỷ USD, chuyến bay không chỉ kiểm tra giới hạn vận hành của tàu Orion mà còn mang theo những thông điệp ấn tượng, từ hợp tác quốc tế đến câu chuyện truyền cảm hứng của một cậu bé 8 tuổi.

Một trong những nguyên nhân khiến hàng loạt dự án đầu tư công trên địa bàn TP Hồ Chí Minh chậm tiến độ, đội vốn đầu tư thời gian qua đã được chỉ rõ là do chậm trễ trong việc bồi thường, giải tỏa, thu hồi đất. Dù mức bồi thường theo Luật Đất đai năm 2024 đã tăng lên khá cao, đến ngày 30/3 vừa qua các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm vẫn chưa thể giải ngân hết số tiền chi bồi thường, thu hồi đất của năm 2025….

Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam là dự án trọng điểm quốc gia, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội nên trong thời gian vừa qua, tại các địa phương có dự án đi qua, công tác chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để khởi công, thi công dự án đang được tập trung cao độ.

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 chứng kiến sự xuất hiện của hàng loạt ngành học mới tại nhiều cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là các nhóm ngành liên quan đến công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Thực tế này khiến thí sinh rất băn khoăn khi chọn ngành, chọn trường. 

Trước thực trạng mỹ phẩm giả, kém chất lượng đang len lỏi vào thị trường với nhiều thủ đoạn tinh vi, TP Hồ Chí Minh đã và đang mở cao điểm đấu tranh, quyết tâm “tuyên chiến” mạnh mẽ với loại tội phạm này. Không chỉ là vấn đề gian lận thương mại, mỹ phẩm giả còn trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và người tiêu dùng.

Trong lúc nhảy lầu từ tầng 7 xuống đất, nam thanh niên va chạm dây cáp viễn thông, dây tải điện nên bật lên rồi mới rơi xuống trúng ô tô du lịch đang đậu trước khi chạm đất. Điều đáng nói là nam thanh niên này đã thoát chết sau ca cấp cứu tại bệnh viện.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文