Xót thay chút nghĩa bèo bồng

12:16 30/05/2009
Cũng nói về thân phận nàng Kiều, nhưng quan tân khoa tiến sĩ Kim Trọng thì dùng từ thuần Hán - Việt "bình bồng" để đối với "đỉnh chung". Còn lời Thúy Kiều dặn dò chàng Thúc Sinh là loại người "dại nết chơi bời" thì lại là các từ nôm na, dân dã "bèo bồng" để đi đôi với "nói sòng".

Khi tường thuật cuộc tiễn đưa Thúc Sinh về "huyện Tích, Châu Thường", các bản Truyện Kiều Quốc ngữ hiện nay đều chép lời Thúy Kiều dặn Thúc Sinh về nói với vợ cả Hoạn Thư là:

Đôi ta chút nghĩa đèo bòng
Đến nhà trước liệu nói sòng cho minh

với cách giảng nghĩa: "Đèo bòng: là có quan hệ tình duyên mật thiết, dan díu quấn quýt, thương yêu nhau lắm; và Nói sòng: tức nói thẳng, nói trắng ra không quanh co giấu giếm" (từ điển Truyện Kiều của Đào Duy Anh).

Như vậy hai câu thơ trên sẽ thể hiện ý: Thúy Kiều xui Thúc Sinh về đến nhà sẽ "nói thẳng, nói trắng ra cái mối tình duyên mật thiết, quấn quýt của hai người" cho Hoạn Thư biết. Điều này không hợp lý vì Thúy Kiều chỉ là vợ lẽ, trong khi Hoạn Thư lại là con gái yêu của quan Tể tướng đã nổi tiếng, còn anh chồng họ Thúc chỉ là loại lúc nào cũng "những là e ấp dùng dằng" thì sao lại dám "nói sòng" cái quan hệ "đèo bòng" với Thúy Kiều cho Hoạn Thư nghe được.

Điều bất cập này xảy ra vì các nhà biên khảo Truyện Kiều đã phiên âm theo các bản Truyện Kiều Nôm sai lạc ra đời trong thế kỷ XX. Chúng tôi đã tìm đọc các bản Truyện Kiều chữ Nôm được khắc in trong đời Tự Đức cuối thế kỷ XIX thì thấy câu thơ trên phiên âm đúng phải là:

Đôi ta chút nghĩa bèo bồng
Đến nhà trước liệu nói sòng cho minh

Như vậy Thúy Kiều đã thực sự thông minh và sắc sảo khi đánh giá mối quan hệ của chàng Thúc Sinh với mình chỉ "lềnh bềnh như bèo trôi, tạm bợ như cỏ bồng, dễ bị gió cuốn bay tung không nơi chốn cố định".

Cách ví đời người con gái như "hoa trôi, bèo dạt" ta cũng đã thường thấy trong Truyện Kiều:

"Hoa trôi bèo dạt đã đành…
… Để cho đến nỗi trôi hoa, dạt bèo".

Thi thánh Đỗ Phủ đời Đường cũng có câu:

"Nhân sinh nan định kỳ, vãng vãng như bình bồng".

Tạm dịch:

"Đời người khó định kỳ ra
Bèo trôi, bồng cuốn biết là về đâu".

Và chính thi hào Nguyễn Du cũng đã dùng nguyên văn từ Hán - Việt "bình bồng" trong câu thơ sau để phù hợp với ngôn từ của quan tân khoa Kim Trọng:

Bình bồng còn chút xa xôi
Đỉnh chung sao nỡ ăn ngồi cho an

với cách hiểu: "Bình bồng: Bèo nổi, cỏ bồng bay, đều là chuyển dời vô định" (Do câu: Bình phù, bồng phiêu, dụ hành tung chuyển tỉ vô định).

Ngẫm nghĩ kỹ ta càng thương xót hơn cho thân phận nàng Kiều. Bằng vào tài trí của mình, nàng đã thu phục được cảm tình của Thúc ông và quan phủ để chính thức được quan đứng ra tổ chức lễ cưới:

Kịp truyền sắm sửa lễ công
Kiệu hoa cất gió, đuốc hồng ruổi sao

Thế nhưng Kiều đã không ỷ vào thế "Nam nhi ái hậu phụ" (đàn ông yêu vợ lẽ) mà vẫn thực sự biết mình, biết người, xác định rõ quan hệ của Thúc Sinh với mình chỉ là tạm bợ, hờ hững, nước chảy gió bay như "bèo bồng" mà thôi. Qua đó ta càng thấy cách dùng từ của thi hào rất tinh diệu, chuẩn xác.

Cũng nói về thân phận nàng Kiều, nhưng quan tân khoa tiến sĩ Kim Trọng thì dùng từ thuần Hán - Việt "bình bồng" để đối với "đỉnh chung". Còn lời Thúy Kiều dặn dò chàng Thúc Sinh là loại người "dại nết chơi bời" thì lại là các từ nôm na, dân dã "bèo bồng" để đi đôi với "nói sòng".

Như vậy lời dặn dò của Thúy Kiều với Thúc Sinh phải được chép là:

Đôi ta chút nghĩa bèo bồng
Đến nhà trước liệu nói sòng cho minh

Nguyễn Khắc Bảo

Khi một tiêm kích bị bắn hạ hoặc gặp nạn trên chiến trường, việc tìm kiếm phi công không đơn thuần là cứu hộ mà là một chiến dịch quân sự phức hợp. Với Mỹ, đây là nhiệm vụ ưu tiên cao, được triển khai theo mô hình tìm kiếm – cứu nạn trong tác chiến (CSAR), kết hợp công nghệ hiện đại, lực lượng đặc nhiệm và phản ứng gần như tức thì.

Hơn 200 hộ dân sống dọc chân núi Chư Yang Hanh, xã Yang Mao, tỉnh Đắk Lắk đang thấp thỏm khi mùa mưa ở Tây Nguyên đã cận kề. Người dân càng lo lắng hơn khi nơi đây đã từng xuất hiện sạt trượt núi trong cơn bão số 13 năm ngoái, trong đó có nhiều nhà bị vùi lấp, cuốn trôi hoàn toàn…

Vấn đề ô nhiễm không khí đang trở thành thách thức lớn đối với TP Hồ Chí Minh khi mật độ giao thông cao, hoạt động công nghiệp ngày càng gia tăng... Trước yêu cầu cấp bách đó, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành kế hoạch hành động về kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

1.118 tác giả dự thi với hơn 3.000 tác phẩm là những con số “biết nói” chứng tỏ sức hấp dẫn của cuộc thi thơ mang tên “Xuân mới” do Chi hội Nhà văn Công an tổ chức. Hàng nghìn tác giả thuộc nhiều độ tuổi, ngành nghề, vùng miền khác nhau đã cùng hội tụ so tài, tạo nên một bức tranh thi ca muôn màu, muôn sắc, phong phú về chủ đề, đa dạng về bút pháp, linh hoạt về giọng điệu, mới mẻ trong cách thể nghiệm.

Chỉ còn ít thời gian nữa là bước vào cao điểm mùa mưa, TP Hồ Chí Minh đang khẩn trương triển khai hàng loạt giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng ngập nước – “căn bệnh mãn tính” của đô thị lớn nhất cả nước. Từ chỉ đạo quyết liệt của UBND TP Hồ Chí Minh đến sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, địa phương, cuộc đua chống ngập năm 2026 đang được đẩy lên cao, với mục tiêu vừa giải quyết cấp bách trước mắt, vừa hướng đến lâu dài.

Những thông tin liên quan đến một số cầu thủ nhập tịch Indonesia đang thi đấu tại Hà Lan gần đây cho thấy sự khác biệt giữa quy định của Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) và luật pháp quốc gia, đồng thời đặt ra vấn đề pháp lý đáng chú ý đối với xu hướng sử dụng cầu thủ nhập tịch trong bóng đá hiện đại.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文