Hơn 600 nghìn người Việt Nam sống chung với sa sút trí tuệ

Chuyển giao kỹ năng chăm sóc cho các tổ chức địa phương

Chia sẻ tại Hội thảo "Tăng cường chăm sóc sa sút trí tuệ tại Việt Nam" do Bệnh viện Lão khoa Trung ương tổ chức vào chiều 20/3, PGS.TS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, Việt Nam là một trong 10 quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, với sự gia tăng mạnh mẽ số người mắc sa sút trí tuệ.

Theo ước tính, tại Việt Nam có khoảng 600.000 người đang sống chung với sa sút trí tuệ. Sa sút trí tuệ khiến người bệnh suy giảm trí nhớ nghiêm trọng, giảm khả năng tự chủ trong sinh hoạt hằng ngày, đồng thời đặt gánh nặng lớn lên gia đình và xã hội.

Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, việc chăm sóc người sa sút trí tuệ hiện nay chủ yếu do thành viên gia đình đảm nhiệm, gây nhiều căng thẳng và tốn kém (có tới 60% người chăm sóc trải qua căng thẳng và trầm cảm), trong khi các dịch vụ hỗ trợ tại cộng đồng cho người chăm sóc hầu như chưa tồn tại.

Điều đó đặt ra nhu cầu cấp thiết về việc chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời cho người bệnh, cũng như hỗ trợ cho người chăm sóc tại cộng đồng.

Hiện nay, tại các trung tâm lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã có những đơn vị chuyên thăm khám, phát hiện và đưa ra chiến lược điều trị, theo dõi cho từng người bệnh cũng như từng nhóm bệnh nhân. Tuy nhiên, xét trên mặt bằng chung, vẫn chưa có một hệ thống đầy đủ để phát hiện sớm người bệnh trong cộng đồng.

Không chỉ vậy, việc theo dõi, chăm sóc và điều trị dài hạn cũng còn nhiều hạn chế. Chăm sóc người sa sút trí tuệ tại cộng đồng là nhu cầu cấp thiết, đặc biệt cần phải có các chương trình cộng đồng hiệu quả và bền vững. 

Thời gian qua, Bệnh viện Lão khoa Trung ương đã phối hợp với các đối tác quốc tế, bao gồm các nhà nghiên cứu tại Hoa Kỳ như Đại học California, Davis và Đại học Minnesota, các chuyên gia để triển khai các nghiên cứu trong lĩnh vực này. Từ những nghiên cứu ban đầu quy mô nhỏ, các chuyên gia đã phát triển thành các nghiên cứu lớn hơn, trong đó có nghiên cứu R01.

Theo Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, kết quả cho thấy, nếu có các can thiệp hỗ trợ dành cho người chăm sóc, không chỉ giúp giảm đáng kể gánh nặng cho họ, mà còn mang lại hiệu quả tích cực cho người bệnh. Cụ thể, bệnh nhân được chăm sóc trong điều kiện có hỗ trợ sẽ có chất lượng sống tốt hơn và thời gian sống cũng được cải thiện rõ rệt.

Ở góc độ triển khai thực tiễn, các nghiên cứu cộng đồng bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt khi hỗ trợ trực tiếp người chăm sóc thông qua hệ thống y tế. Tuy nhiên, nguồn lực y tế hiện nay chưa đủ để bao phủ toàn bộ cộng đồng.

"Do đó, một hướng đi khả thi được đề xuất là mở rộng mô hình hỗ trợ dựa vào cộng đồng, thông qua việc đào tạo và chuyển giao kỹ năng cho các tổ chức địa phương như Hội Người cao tuổi, Hội Phụ nữ hoặc các Câu lạc bộ liên thế hệ. Những tổ chức này có thể đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ thường xuyên và trực tiếp cho người chăm sóc ngay tại địa phương", PGS.TS Nguyễn Trung Anh nhấn mạnh.

Có thể xét nghiệm dấu ấn sinh học để phát hiện sớm sa sút trí tuệ

Để nâng cao chất lượng sống cho người bị sa sút trí tuệ, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, nếu phát hiện sớm sẽ có định hướng điều trị sớm, tránh bệnh tiến triển nặng. Sa sút trí tuệ tiến triển âm thầm trong thời gian dài, nhiều người vẫn coi là bình thường, già thì lẫn và không nghĩ đây là bệnh. 

Tuy nhiên, sa sút trí tuệ là một bệnh lý từ giai đoạn chưa có triệu chứng lâm sàng cho đến khi biểu hiện rõ ràng và nặng hơn, bệnh có thể kéo dài từ 10 đến 15 năm. Chính vì vậy, việc chẩn đoán sớm, thậm chí trước khi có triệu chứng lâm sàng 10-15 năm là vô cùng quan trọng.

"Trước đây phải chụp PET CT rất đắt tiền, phải lấy dịch não tuỷ để xét nghiệm chẩn đoán bệnh, giờ đã có nhiều tiến bộ trong chẩn đoán sớm. Hiện nay, xu hướng nghiên cứu trên thế giới đang hướng tới việc sử dụng các dấu ấn sinh học trong máu – một phương pháp đơn giản hơn, ít xâm lấn và chi phí thấp hơn.

Hiện Bệnh viện Lão khoa Trung ương và các đối tác đang hướng tới các nghiên cứu ứng dụng các chỉ dấu sinh học (biomarker) trong máu để phát hiện sớm bệnh. Nếu được triển khai thành công, đây sẽ là bước tiến quan trọng giúp phát hiện bệnh từ rất sớm, thậm chí trước khi có triệu chứng lâm sàng từ 10–15 năm", Giám đốc Nguyễn Trung Anh nhấn mạnh.

Ngoài chẩn đoán sớm, tới đây sẽ có một số thuốc được đưa vào sử dụng điều trị sa sút trí tuệ một cách hiệu quả. Tuy nhiên, các thuốc này đều cần phải được điều trị trong giai đoạn đầu.

Theo TS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học - Công nghệ và đào tạo, Bộ Y tế, thực hiện Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, đặc biệt nâng cao công tác phòng bệnh là nhiệm vụ quan trọng của ngành Y tế trong giai đoạn tới, trong đó có người cao tuổi. Bệnh viện Lão khoa Trung ương đặt ra chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi, đặc biệt người sa sút trí tuệ là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Ngoài phát hiện sớm, điều trị sớm bệnh sa sút trí tuệ, bệnh viện cần tiếp tục có những nghiên cứu, đề xuất về nhân lực chuyên ngành lão khoa để đáp ứng tốt cho giai đoạn già hoá dân số đang tăng nhanh. 

Trong tương lai, Bệnh viện Lão khoa Trung ương phát triển hệ thống lão khoa ở các bệnh viện tuyến tỉnh hoặc thấp hơn, giúp phòng ngừa, tư vấn và hỗ trợ cho người bệnh sa sút trí tuệ và gia đình của họ ngay ở những giai đoạn đầu tiên.