Mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử còn nhiều thủ đoạn tinh vi

Thông tin trên được đưa ra tại Hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế do Bộ Y tế tổ chức ngày 27/1.

Theo bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), sau khi Nghị quyết cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng của Quốc hội có hiệu lực, việc sử dụng các sản phẩm này trong năm 2025 đã có dấu hiệu giảm. 

Đơn cử như năm 2023, cả nước ghi nhận 1.224 trường hợp nhập viện do ngộ độc và bệnh lý liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Từ 1/1/2025 quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có hiệu lực, theo Bộ Công an, trong năm 2025, ghi nhận có 5 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đây mỗi tháng Trung tâm chống độc tiếp nhận từ 5 - 6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1 - 2 ca/tháng. Đây là tín hiệu rất đáng mừng. 

Mặc dù đã có “lệnh cấm”, tuy nhiên theo ông Lê Đình Bình, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), tình trạng buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, sản xuất và buôn bán thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn diễn ra trên nhiều tuyến, từ biên giới, đường biển, đường bộ đến đường sắt và hàng không.

Người vi phạm ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi để qua mặt lực lượng chức năng. Nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà chỉ lén lút giao dịch khi có khách hỏi mua. Hoặc việc mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên không gian mạng cũng sử dụng nhiều chiêu trò tinh vi. Chính vì vậy, lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm…

Ngoài ra, công tác giám định hàng hóa còn mất nhiều thời gian, chi phí, trong khi kinh phí và trang thiết bị phục vụ cho công tác này vẫn còn hạn chế.

Để thực thi hiệu quả “lệnh cấm” thuốc  lá điện tử, thuốc lá nung nóng, theo ông Phan Công Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế), các quy định mới trong nghị định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực y tế đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi vi phạm.

Cụ thể, người sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3 - 5 triệu đồng. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, người chứa chấp, tức cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng.

Ngoài ra, toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường.

Để bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng chức năng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.

"Không dừng lại ở xử phạt hành chính, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trái phép với số lượng lớn còn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm", ông Hiếu cho biết.

Theo đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, tư vấn, thực thi và xử phạt nghiêm minh.

Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành để ngăn chặn việc nhập lậu qua cửa khẩu, kiểm soát thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện và gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng.

Song song đó là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc giám sát, phát hiện và ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận và sử dụng các sản phẩm này từ các nguồn bất hợp pháp.

Việt Nam hiện là quốc gia thứ 6 trong ASEAN và nằm trong nhóm 43 quốc gia trên thế giới cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Bộ Y tế cảnh báo, nếu không kiểm soát chặt, các sản phẩm này có thể để lại hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.