Nhiều bệnh viện phải dừng ghép tạng vì không có tạng để ghép
Việt Nam có 26 cơ sở ghép tạng, ghép mô trên cả nước hoạt động kém hiệu quả, không đồng đều, ít đầu tư và không đúng vì không có mô, tạng để ghép. Hiện, chỉ có khoảng 4 bệnh viện ghép trên 100 ca/năm, có nơi 1 tuần ghép 1 - 2 ca. Mỗi ngày vẫn có nhiều người bệnh qua đời vì không có mô, tạng để ghép.
Thực trạng hiện nay, nhiều bệnh viện phải dừng ghép tạng, nguyên nhân không phải do không làm được mà là do không có tạng để ghép.
Đây là thông tin mà PGS.TS. Đồng Văn Hệ – Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người đưa ra tại chương trình đào tạo, cập nhật kiến thức về hiến, ghép tạng từ người chết não tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội).
“Ở các nước phát triển, tỷ lệ hiến và ghép tạng, ghép mô từ người chết não là rất cao, từ 50% - 60% và thậm chí là hơn 90%, như Tây Ban Nha, Pháp, các nước Bắc Mỹ. Những nước lân cận Việt Nam như Trung Quốc, Thái Lan... cũng ghép tạng từ người chết não rất nhiều. Còn ở Việt Nam thì số được ghép tạng hạn chế, đặc biệt là trong số người chết não, chỉ 0,15% (thống kê vào năm 2023), trong đó ghép tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Việt Đức chiếm đến 95%", PGS.TS Đồng Văn Hệ cho hay.
Sau 32 năm ghép tạng, cả nước mới ghép được hơn 8.000 ca, trong 2 năm 2022 và 2023 số lượng ghép cao nhất, mỗi năm 1.000 ca (đứng đầu khu vực Đông Nam Á), nhưng danh sách những người chờ ghép tạng vẫn còn dài, mỗi ngày vẫn có rất nhiều người không có tạng để ghép.
Hiện cả nước chỉ có hơn 80.000 người đăng ký hiến tạng và số lượng hiến tạng để ghép chủ yếu từ người sống (chiếm 94 - 95%), số người chết não hiến tạng còn thấp.
TS Nguyễn Văn Thường, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang cho biết: Trong mọi trường hợp, chúng tôi luôn bằng mọi cách để cứu sống bệnh nhân. Nhưng mỗi năm, vẫn có khoảng 200 người chết vì các bệnh. Nếu sử dụng được nguồn tạng hiến từ những người chết não, nhất là ở nhóm chấn thương sọ não, sẽ nối dài sự sống cho nhiều người khác.
Sau lời kêu gọi của Thủ tướng về đăng ký hiến tạng, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang đã đặc biệt quan tâm đến công tác này với mong muốn có thêm nhiều người bệnh sống.
Bệnh viện đã thành lập Hội đồng chẩn đoán chết não và sẽ triển khai cho toàn bộ cán bộ, nhân viên đăng ký hiến tạng, đồng thời thành lập Ban tư vấn hiến tạng và xây dựng cơ chế tài chính cho công tác tư vấn hiến tạng.
Hiện, Bệnh viện cũng đã hoàn chỉnh khu vực phẫu thuật lấy và ghép thận, để sẵn sàng phẫu thuật lấy tạng hiến chuyển cho các trung tâm ghép tạng trong cả nước.
Theo PGS.TS Đồng Văn Hệ, hoạt động trong bệnh viện là chìa khóa thành công, nhất là hiệu quả của tổ tư vấn hiến tạng khi chết não. Xây dựng đội ngũ nhân viên y tế vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người là cấp thiết, vì không có nguồn thì không thể ghép.
Đặc biệt vai trò của người tư vấn sau khi bệnh nhân chết não tại các khoa hồi sức, cấp cứu của bệnh viện. Bởi hằng năm có hàng ngàn người tử vong do tai nạn giao thông, nếu những người này hiến tạng, mô thì sẽ cứu được rất nhiều bệnh nhân cần ghép tạng, ghép mô.
Ca chết não hiến tạng đầu tiên ở nước ta vào tháng 5/2010 tại Bệnh viện Việt Đức. Từ năm 2010 đến 2022, mỗi năm có từ 10-11 ca chết não hiến tạng tại nước ta. Riêng năm 2023 có 16 ca chết não hiến tạng. Trong 6 tháng đầu năm 2024 có 10 ca chết não hiến tạng.
Dù số ca chết não hiến tạng ở nước ta đã tăng lên nhưng tình trạng thiếu tạng ở Việt Nam đang ở mức rất trầm trọng.
Hiện mạng lưới vận động hiến tặng mô, tạng ở Việt Nam đã được xây dựng tại 68 bệnh viện, nhưng hoạt động chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người cho biết thêm, Malaysia có 34 triệu dân nhưng có đến 156 bệnh viện tham gia vào mạng lưới vận động hiến mô, tạng.
Vì vậy, cần nhân rộng mạng lưới vận động hiến mô, tạng ra nhiều bệnh viện, tại các bệnh viện cần thành lập tổ tư vấn, vận động hiến mô, tạng và phải tập huấn nâng cao nhận thức cho nhân viên y tế về tầm quan trọng và ý nghĩa nhân văn của hiến mô, tạng cũng như hiểu đúng về khái niệm chết não, chết tim; có cơ chế chính sách để cho tổ này hoạt động hiệu quả.
PGS.TS Đồng Văn Hệ cho rằng, khi đạt đến khoảng 600 bệnh viện có nguồn các ca chết não tiềm năng tham gia mạng lưới vận động hiến tặng mô, tạng sẽ giúp các cơ sở y tế có nguồn tạng ghép cho người bệnh.