Nhiều trẻ cong vẹo cột sống nhưng đi khám muộn

Tuy nhiên, nhiều gia đình lại không coi là một trong những bệnh cần sàng lọc, thăm khám cho các cháu, dẫn tới nhiều trẻ cong vẹo cột sống phát hiện muộn, đến viện trong tình trạng nặng, qua “giai đoạn vàng” điều trị, khiến phổi không đủ phế nang gây khó thở, ảnh hưởng đến tim, hệ tiêu hóa…

Phát hiện muộn, điều trị khó khăn, để lại di chứng

Từ năm 12 tuổi, cháu N.H.Y (Thái Bình) thấy mình cơ thể mình đổi khác, lâu dần, cháu cảm mất cân đối giữa 2 vai, khi đứng thẳng tay chân không đều. Nhưng cháu đã không kịp thời nói với cha mẹ về sự bất thường này, lâu dần cháu Y thấy vai bên cao bên thấp, sau lưng gồ lên như cái bướu. Ngại ngùng cháu thường mặc áo rộng thùng thình, đi đứng không tự nhiên. 3 năm sau, gia đình mới phát hiện sự bất thường của con, đưa con đi khám thì phát hiện cháu bị gù vẹo cột sống phải phẫu thuật.

 Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Bệnh viện Việt Đức) hàng năm có rất nhiều trẻ đến khám cong vẹo cột sống. Có phụ huynh cho biết, vì dịch COVID-19 nên việc đưa con đến viện thăm khám bị trì hoãn. Bệnh càng để lâu, mức độ nặng càng tăng nếu không được thăm khám và điều trị kịp thời.

Theo TS Nguyễn Hoàng Long, Phó Trưởng Khoa Phẫu thuật Cột sống, Viện Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Việt Đức, phần lớn các cháu đến đây khám ở giai đoạn muộn. Một số cháu phát hiện vẹo đã lâu có theo dõi, nhưng do chấp hành tuân thủ điều trị không đảm bảo (mặc áo nẹp không đủ thời gian quy định) nên góc vẹo tăng lên. Trung bình mỗi năm, bệnh viện thực hiện phẫu thuật 200 ca trẻ bị cong vẹo cột sống.

Tỷ lệ trẻ bị cong vẹo cột sống chiếm tới 2-3% trong các dị tật của trẻ em ở độ tuổi thanh, thiếu niên. Trung bình cứ 100 em trong độ tuổi có 2-3 cháu bị cong vẹo nói chung. Nhiều trẻ đến Bệnh viện Việt Đức thăm khám đều có tâm lý mặc cảm, các cháu thường mặc áo rộng thùng thình để che khiếm khuyết.

Bệnh lý cong vẹo cột sống ảnh hưởng nhiều tới các em, theo đó, sự cong vẹo của cột sống gây cho các em sự mặc cảm nặng nề, nhất là ở tuổi tâm lý chưa ổn định, có thể gây khủng hoảng lớn cho các em. Theo TS Nguyễn Hoàng Long, tình trạng vẹo cột sống nặng còn khiến cho các cơ quan bị ảnh hưởng, như khi trẻ bị cong vẹo cột sống khiến phổi không đủ phế nang gây khó thở, sau đó ảnh hưởng tim, hệ tiêu hóa, tuần hoàn, chèn ép gan, lách.

Tuy nhiên, nhiều cha mẹ lại không để ý đến vấn đề này, không coi là một trong những bệnh cần sàng lọc, thăm khám cho con. Có nhiều trường hợp bố mẹ không biết con vẹo từ lúc nào, khi phát hiện bệnh con đã 17-18 tuổi, qua “giai đoạn vàng” điều trị. Theo TS Long, đa phần phụ huynh phát hiện khi cho con tắm hoặc đi bơi.

Nhưng nhiều trường hợp trẻ cong vẹo cột sống nhưng không được phát hiện, nhất là vào mùa đông khi trẻ mặc nhiều quần áo. Vì vậy, có trẻ đến lớn mới được phát hiện, khi mổ cột sống khả năng hồi phục như người bình thường khó khăn hơn rất nhiều.

Làm thế nào để biết con mắc bệnh?

Theo các bác sĩ Bệnh viện Việt Đức, có 3 nhóm nguyên nhân lớn gây bệnh vẹo cột sống trẻ em. Nhóm thứ nhất là tự phát, không có nguyên nhân rõ ràng, chiếm tới 80%. Ở nhóm này, bệnh thường xuất hiện khi trẻ bắt đầu bước vào giai đoạn dậy thì, cơ thể đang phát triển nhanh. Nhóm thứ hai là trẻ mắc các dị tật bẩm sinh của cột sống (chiếm 15-20%) như tật nửa thân đốt sống, dính đốt sống…Thứ ba là tư thế ngồi học không đúng, mang vác quá nặng, hoặc kích thước bàn ghế học không phù hợp với lứa tuổi; do bệnh còi xương, suy dinh dưỡng, chấn thương do tai nạn.

Chuyên gia cho biết, nếu không chữa trị kịp thời, đặc biệt với bệnh gù vẹo cột sống khởi phát sớm (trước 10 tuổi), về lâu dài sẽ gây biến dạng nặng cột sống và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của các cơ quan nội tang khác như: phổi, lồng ngực, gây ra thiểu sản lồng ngực, phế nang,  gây suy hô hấp, đe dọa đến sức khỏe, tính mạng các cháu.

Để biết con có bị vẹo cột sống hay không, phụ huynh cần theo dõi con nếu mất cân đối của 2 bên cơ thể như vai, hông, hai tay, vai bên cao bên thấp, khi đứng thẳng tay chân không đều. TS Long cũng cho biết, trong số các trẻ bị cong vẹo cột sống không rõ nguyên nhân thì tỷ lệ nữ là chủ yếu. Cứ 10 trẻ cong vẹo cột sống không rõ nguyên nhân tới bệnh viện khám thì có tới 9 trẻ là nữ.

PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, Trưởng khoa Phẫu thuật Cột sống, Bệnh viện Việt Đức cho biết, việc phát hiện gù vẹo trẻ em sớm, điều trị kịp thời có ý nghĩa vô cùng quan trọng, góp phần ngăn chặn và giảm thiểu những biến chứng trầm trọng nêu trên.

Các bác sĩ sẽ có cách điều trị với gù vẹo tùy theo từng nhóm nguyên nhân, từng giai đoạn của bệnh. Với vẹo vô căn, bệnh nhân sẽ được theo dõi và có can thiệp vào thời điểm thích hợp. Nếu độ vẹo dưới 20 độ và bệnh nhân trong độ tuổi đang phát triển, các em sẽ được theo dõi định kỳ. Khi bệnh nhân vẹo 20-40 độ và trong độ tuổi xương đang phát triển thì cần mặc áo nẹp chỉnh hình. Tuy nhiên, rất ít trẻ thực hiện được việc này bởi những bất tiện và khó chịu khi mặc áo nẹp trong thời gian kéo dài. Bệnh nhân chỉ phải phẫu thuật để nắn chỉnh cột sống khi trẻ vẹo 40 độ. Lưu ý sau khi phẫu thuật, trẻ phải tới khám định kỳ để tránh biến chứng.

Theo khuyến cáo của bác sĩ, sàng lọc bệnh là quan trọng nhất trong điều trị cho cho trẻ. Khi cha mẹ, người thân phát hiện những thay đổi bất thường trong hình dáng, cột sống của trẻ, hãy nhanh chóng đưa trẻ đến các cơ sở chuyên khoa để khám và điều trị kịp thời. Nếu phát hiện sớm, đôi khi trẻ chỉ cần điều trị bảo tồn như thay đổi tư thế ngồi học, tích cực tập vận động, đu xà, tích cực chơi thể thao, mặc áo nẹp chỉnh hình…Việc điều trị sớm, kịp thời sẽ giúp trẻ ngăn chặn vẹo tiến triển nặng, ngăn chặn được những ca phẫu thuật không đáng có và thay đổi toàn bộ chất lượng cuộc sống của trẻ.

PGS Sơn cho hay, Bệnh viện Việt Đức sẽ tổ chức chương trình khám và tư vấn miễn phí cho trẻ thanh, thiếu niên nhằm phát hiện sớm và điều trị bệnh lý gù vẹo cột sống bởi các thầy thuốc và chuyên gia hàng đầu về cột sống. Thời gian khám miễn phí vào thứ Bảy, ngày 4/6/2022 tại phòng khám số 10, tầng 2, nhà C4, Khu Khám bệnh theo yêu cầu. Phụ huynh cho con đến khám đăng ký qua tổng đài 19001902.