Vì sao trẻ sinh mổ miễn dịch yếu
Dù là can thiệp y khoa thiết yếu để đảm bảo an toàn cho sản phụ, sinh mổ vô tình khiến trẻ đối mặt với nhiều thách thức về sức khỏe do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng, trẻ sinh mổ có hệ miễn dịch yếu hơn trẻ sinh thường do 3 nguyên nhân chính: thiếu hụt kháng thể tự nhiên do không nhận được trọn vẹn các kháng thể quan trọng từ mẹ làm giảm khả năng phòng vệ tức thời; dự trữ sắt thấp do quá trình kẹp dây rốn sớm thường thấy trong các ca sinh mổ; hàng rào miễn dịch đường ruột yếu do không tiếp xúc với lợi khuẩn trong ngả âm đạo mẹ
Miễn dịch kém do sự thiếu hụt kháng thể nền tảng
Immunoglobulin G là một trong những kháng thể quan trọng nhất của hệ miễn dịch, chiếm tỉ lệ nhiều nhất trong huyết thanh người. Trong giai đoạn thai kỳ, đây là kháng thể duy nhất có thể đi qua nhau thai từ mẹ sang con để bảo vệ trẻ trong những năm tháng đầu đời. Đặc biệt, quá trình này tăng mạnh trong những tuần cuối và được tối ưu nhờ quá trình chuyển dạ.
Đối với trẻ sinh mổ, việc không trải qua quá trình chuyển dạ tự nhiên (đặc biệt ở các ca mổ chủ động) khiến quá trình chuyển giao các yếu tố miễn dịch thụ động từ mẹ sang con cũng bị ảnh hưởng. Nghiên cứu khoa học đã ghi nhận sự sụt giảm đáng kể nồng độ kháng thể và các tế bào tiết kháng thể ở trẻ sinh mổ so với sinh thường. Cụ thể, xét nghiệm máu cuống rốn cho thấy nồng độ IgG ở trẻ sinh mổ có thể thấp hơn tới 45% so với trẻ sinh thường[1]. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu khiến hệ miễn dịch của con kém linh hoạt hơn trước các tác nhân gây bệnh.
Mặt khác, IgA, đặc biệt là IgA tiết (sIgA), đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ niêm mạc ruột – tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể. Tuy nhiên, trẻ sơ sinh chưa thể tự sản xuất đủ IgA, mà phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sIgA từ sữa non và sữa mẹ trong những tuần – tháng đầu đời. Với trẻ sinh mổ, tình trạng bú mẹ muộn, bú khó hoặc sữa về chậm thường xảy ra, khiến việc bổ sung sIgA bị gián đoạn, làm niêm mạc ruột dễ bị tổn thương trước sự tấn công của vi khuẩn và virus.
Hàng rào bảo vệ đường ruột yếu
Hơn 70% tế bào miễn dịch của cơ thể tập trung tại đường ruột. Vì vậy, một hệ tiêu hóa khỏe mạnh chính là nền tảng cho hệ miễn dịch vững vàng. Khi sinh thường, trẻ nhận được “món quà” vi sinh đầu tiên từ mẹ đó là những lợi khuẩn dòng Bifidobacterium và Lactobacillus giúp thiết lập hàng rào bảo vệ ruột, ngăn chặn hại khuẩn xâm nhập và kích thích cơ thể trẻ học cách tự tạo miễn dịch.
Ngược lại, trẻ sinh mổ lại bỏ lỡ “cú chạm lợi khuẩn” khởi đầu này mà thay vào đó là các hại khuẩn thường gặp. Điều này làm giảm sự đa dạng của hệ vi sinh đường ruột ở trẻ sơ sinh, gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột dẫn đến chức năng và sự phát triển của miễn dịch ở trẻ sinh mổ bị suy giảm so với trẻ sinh thường. Bên cạnh đó, việc bú mẹ muộn hoặc mẹ không đủ sữa khiến trẻ bị thiếu hụt các dưỡng chất cần thiết để “nuôi” lợi khuẩn.
Hệ quả là hàng rào miễn dịch đường ruột ở trẻ sinh mổ yếu, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, rối loạn tiêu hoá và bệnh lý dị ứng trong những năm tháng đầu đời.
Dự trữ sắt thấp – nền móng miễn dịch mong manh
Sắt không chỉ cần thiết cho quá trình tạo máu mà còn là vi chất quan trọng đối với hoạt động của hệ miễn dịch. Sắt mẹ truyền cho thai nhi là nguồn sắt duy nhất tạo dự trữ cho trẻ trong 6 tháng đầu đời. Trẻ sinh mổ có dự trữ sắt thấp hơn do kẹp dây rốn sớm và không nhận được “làn sóng” chuyển sắt mạnh mẽ trong quá trình chuyển dạ tự nhiên.
Thiếu sắt khiến cơ thể trẻ khó huy động đầy đủ các tế bào miễn dịch cần thiết để chống lại tác nhân gây bệnh, từ đó ảnh hưởng không chỉ đến sức đề kháng mà còn cả tăng trưởng và phát triển lâu dài.
Hệ miễn dịch vững vàng – Món quà đầu đời vô giá
Dẫu hành trình chào đời của bé sinh mổ phải đối mặt với nhiều "thiệt thòi miễn dịch", tuy nhiên hệ miễn dịch của bé vẫn có khả năng thích nghi và phục hồi mạnh mẽ nếu được “chi viện” đúng cách như chăm sóc da kề da, bú mẹ, trì hoãn kẹp rốn nếu có thể và chế độ dinh dưỡng khoa học để bổ trợ.
Bằng tình yêu thương, thấu hiểu và can thiệp kịp thời, cha mẹ có thể hoàn toàn có thể lấp đầy những thiệt thòi miễn dịch của con. Một hệ miễn dịch vững vàng, chính là món quà đầu đời vô giá, là bệ phóng giúp con vượt qua mọi rào cản để bắt kịp đà tăng trưởng và phát triển khoẻ mạnh và toàn diện trong tương lai.